नांदेडमध्ये आढळला दुर्मिळ ‘इंडियन पेंटेड फ्रॉग’ नैसर्गिक पर्यावरण संवर्धन संस्थेचे प्रा. डाॅ. संदीप चेडे यांचे अधिवास संरक्षणाचे आवाहन उमरखेड :-

नांदेडमध्ये आढळला दुर्मिळ ‘इंडियन पेंटेड फ्रॉग’
नैसर्गिक पर्यावरण संवर्धन संस्थेचे प्रा. डाॅ. संदीप चेडे यांचे अधिवास संरक्षणाचे आवाहन
उमरखेड :-

​स्थानिक जैवविविधतेच्या दृष्टीने एक महत्त्वपूर्ण आणि अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण घटना समोर आली असून, नांदेडमधील एका निवासी भागात ‘इंडियन पेंटेड फ्रॉग’ (Uperodon taprobanicus) ही दुर्मिळ आणि दिसायला अत्यंत देखणी असलेली बेडकाची प्रजाती आढळून आली आहे. येथील स्थानिक नागरिक प्रा.डॉ. विशाल मराठे यांच्या निवासस्थानी हा बेडूक अनपेक्षितपणे आढळून आला.
​त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण शारीरिक रचना आणि रंगांमुळे या बेडकाने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले. त्यानंतर गो. सी. गावंडे महाविद्यालय, उमरखेड येथील ​स्थानिक नैसर्गिक पर्यावरण संवर्धन संस्थेचे सदस्य प्राणिशास्त्रज्ञ प्रा. डॉ. संदीप चेडे यांच्याकडे हा विषय नेण्यात आला. डॉ. चेडे यांनी अधिकृतपणे या प्रजातीची ओळख पटवून हा ‘इंडियन पेंटेड फ्रॉग’ असल्याचे स्पष्ट केले. ही प्रजाती प्रामुख्याने जमिनीखाली पोखरून राहण्याच्या (fossorial lifestyle) वैशिष्ट्यपूर्ण सवयीसाठी आणि पाठीवरील आकर्षक रंगसंगतीसाठी ओळखली जाते.
​प्रादेशिक पातळीवरील एक दुर्मिळ नोंद
​’इंडियन पेंटेड फ्रॉग’ ही प्रजाती प्रामुख्याने दक्षिण भारत आणि श्रीलंकेच्या काही भागांत मोठ्या प्रमाणावर आढळत असली, तरी मराठवाड्यासारख्या निम-ओसाड भागात त्याची नोंद होणे अत्यंत दुर्मिळ मानले जाते. हे बेडूक वर्षाचा बराचसा काळ जमिनीखाली घालवतात आणि प्रामुख्याने मुसळधार पावसाच्या दिवसांतच विणीच्या हंगामासाठी तात्पुरत्या साचलेल्या पाण्याच्या डबक्यांजवळ जमिनीवर येतात. शहरी किंवा निम-शहरी वातावरणात त्यांचे असे अचानक दर्शन होणे, हे वन्यजीव मानवनिर्मित बदलत्या पर्यावरणाशी कसे अनुकूलन करत आहेत, हे दर्शवते.
​संरक्षणासाठी तातडीचे आवाहन
​या शोधाच्या पर्यावरणीय महत्त्वावर बोलताना डॉ. संदीप चेडे यांनी अधोरेखित केले की, उभयचर हे पर्यावरणाच्या आरोग्याचे महत्त्वपूर्ण जैविक संकेतक असतात.
​डॉ. संदीप चेडे म्हणाले, “नांदेडमध्ये या दुर्मिळ भुयारी बेडकाचा शोध लागणे हे सिद्ध करते की, आपल्या स्थानिक परिसंस्थेमध्ये अजूनही अशी जैवविविधता अस्तित्वात आहे ज्याकडे आपले दुर्लक्ष झाले आहे. मात्र, झपाट्याने होणारे शहरीकरण, कीटकनाशकांचा वाढता वापर आणि हंगामी पाणथळ जागांचा होणारा विनाश यामुळे त्यांच्या अस्तित्वाला मोठा धोका निर्माण झाला आहे. या दुर्मिळ प्रजाती आपल्या परिसरातून नामशेष होण्यापूर्वी त्यांचे संरक्षण करणे, स्थानिक सूक्ष्म-अधिवासांचे जतन करणे आणि जनजागृती निर्माण करणे ही काळाची गरज आहे.”
नैसर्गिक पर्यावरण संवर्धन संस्था अमरखेडचे प्रभाकर दिघेवार,गजानन रासकर,दिपक ठाकरे,विष्णू दुधेवार,देविदास कानडे,राजेश भोकरे ईत्यादी पर्यावरणप्रेमींनी या शोधाचे स्वागत केले असून, यामुळे या भागातील दुर्लक्षित उभयचर जैवविविधतेचे दस्तऐवजीकरण आणि संवर्धन करण्यासाठी मोठी मदत होईल, अशी आशा त्यांनी व्यक्त केली आहे.

टिप : सोबत फोटो आहे.